Mythologie, spiritualiteit, religie, filosofie, theologie en de kunst houden zich overvloedig bezig met het verschijnsel ’tegenslagen’, die in het menselijke leven meer regel dan uitzondering lijken te zijn. Ik heb 4 benaderingen van lijden uitgekozen die mij aanspreken en werk ze hierna kort uit. Ze komen uit 4 windrichtingen: de oude filosofie, middeleeuwse mystieke theologie, de Indiase yoga en tenslotte de dichtkunst en de muziek:

1. Ik begin met een tekst van de Stoicijn Marcus Aurelius uit diens bundel ‘Persoonlijke notities’. Hij was van 161 tot 180 Romeins keizer en filosoof;
2. Daarna schrijf ik een verkorte samenvatting van een preek van de Chistelijke Mysticus en Dominicaan Meister Eckhart. Hij was tussen circa 1260 en 1328 een belangrijk Duitse theoloog en filosoof;
3. Aansluitend vind je op deze pagina een uitgeschreven toespraak van de Indiase yogi ‘The Mother’. Zij werd als Mirra Alfassa geboren in Parijs. In 1914 reisde ze naar India, waar ze Sri Aurobindo ontmoette en hem direct herkende als spirituele gids. Met hem ontwikkelde zij de ‘Integrale Yoga’, gericht op het transformeren van het menselijk bewustzijn naar een hoger, goddelijk niveau;
4. Ik sluit af met het prachtige muziekstuk O Fortuna (O noodlot) van Carmina Burana. De intensiteit en hartstocht die gepaard gaan met het verschijnsel ‘Noodlot’ zijn voelbaar als je het even heel hard aanzet. O Fortuna is een gedicht uit de dichtbundel Carmina Burana uit de 13e eeuw, oorspronkelijk in het Latijn. Carl Orff zette het op muziek in 1936. Fortuna is de godin van het lot.

1) Fragmenten uit een tekst van Marcus Aurelius uit ‘Persoonlijke notities’:

Ook wat slecht en onaangenaam schijnt, heeft een reden en zin, al is die moeilijk of zelfs helemaal niet voor een mens te doorgronden. Verzet tegen het lot is niet alleen nutteloos, het is ook slecht. Wie zich verdiept in de natuur, kan soms zelfs de schoonheid ontdekken van verschijnselen die oppervlakkig gezien onaangenaam aanvoelen. Het is niet genoeg het lot te aanvaarden, we moeten het lot ook verwelkomen … Als er geen voorzienigheid zou zijn, kan er alleen blind toeval heersen. Dan zou volgens Epicurus de wereld en alles wat daarin gebeurt het resultaat zijn van doelloos samenkomen en weer uiteengaan van atomen. De goden zouden zich dan niet met het menselijk bestaan bemoeien en er ook geen belangstelling voor hebben.

De deugd is het enige goed en de ondeugd het enige kwaad. Gezondheid, ziekte, rijkdom, armoede, leven en dood zijn dingen die zowel ten goede als te kwade gebruikt kunnen worden. Leven en dood, ziekte en gezondheid worden door de goden zonder onderscheid aan goede en kwade mensen toebedeeld. Aangezien goden niet onrechtvaardig zijn, kunnen deze omstandigheden dus niet goed of slecht zijn.

Wat wel in onze macht ligt, is ons oordeel over deze omstandigheden. Een wijs mens zal als hij ziek is wel de pijn voelen, maar niet oordelen over of die pijn goed of kwaad is, om zo zijn gemoedsrust te bewaren. Hij is de mens die in volmaakte overeenstemming met de natuur leeft. Hij is in het bezit van alle deugden en dus volkomen gelukkig. Hij heeft genoeg aan zichzelf en is niet afhankelijk van het doen en laten van anderen. Hij heeft geen hevige hartstochten zoals genot en smart, begeerte en vrees. Hij zal niet het oordeel vellen dat genot begerenswaardig is of ziekte iets om bang voor te zijn.

Het gebed is een middel om met het goddelijke in contact te komen en hulp van de goden te krijgen.

Sterven is niets anders dan een van de vele veranderingen die de natuur nu eenmaal voortdurend tot stand brengt.

2) Tekst van Meister Eckhart uit ‘Over God wil ik zwijgen’

Jacobus 1:17 De allerbeste gave en volkomenheid komen van boven, van de Vader der hemellichten

Iedereen die zich aan God overgeeft en zijn wil zoekt en gelooft dat God leeft, moet beseffen dat alles wat hem overkomt ‘het beste’ is. Misschien vindt jij dat een ander lot beter voor jou zou zijn, maar dat is dan niet zo. Want God wil dit en dit is dan dus ook het beste voor jou. Of het nu gaat om ziekte, armoede, honger of dorst of wat dan ook dat God jou geeft of juist niet geeft: dit is voor jou het beste. Ook al ontbreekt het jou aan een innerlijke bezieling om je lot te ondergaan, je moet Gods eer voor ogen houden.

Nu kun je jezelf afvragen: hoe weet ik nu of iets Gods wil is of niet? Weet dat als iets  Gods wil niet zou zijn, het dan ook niet zou gebeuren. Zonder dat God het wil, kun jij geen ziekte hebben. Wetende dat het Gods wil is, moet je er dan ook zoveel vrede mee hebben dat je pijn niet als pijn ervaart. Al zou de pijn enorm worden en je zou deze pijn ook als zodanig ervaren, dan zou dat verkeerd zijn. Je moet deze pijn dan van God aannemen, als zijnde het beste voor jou. Sterker nog: je moet deze pijn dan ook zelf willen, omdat deze voor jou het allerbeste is.

Elke dag bidden wij: “Uw wil geschiedde …” Maar als Zijn wil dan geschiedt, zijn we daar boos over. Toch zou datgene wat hij doet ons het beste moeten bevallen. Als je je lot accepteert, blijf je in volkomen vrede. Je kan wel wensen dat moeiten er niet zijn of dingen anders lopen, maar dan zul je de vrede niet krijgen.

Er schuilt ook nog een andere waarheid in bovenstaand bijbelvers. Jacobus spreekt over ‘alle gave’. Gave is uitsluitend dat wat het allerbeste is of allerhoogste is. God geeft niets zo graag als grote gaven. Zo ook de gave van genade en deugd: hoe groter ze zijn, hoe liever Hij ze geeft, want het is Zijn natuur om grote dingen te geven. Hoe waardevoller dingen zijn, hoe meer ervan bestaan.

‘Ze komen van boven’ betekent dat wie uit de hoge wil ontvangen, noodzakelijk beneden moet zijn, in eerlijke nederigheid. Wie niet volledig beneden is, ontvangt helemaal niets. Sta jijzelf of iets of iemand anders centraal in jouw leven, dan ben je niet beneden en ontvang je niets. Ben je volledig beneden, dan ontvang je volkomen. Als wij niet beneden zijn, doen we Hem geweld aan en doden we hem. Verneder je daarom in echte deemoed, opdat God Zich verheft in jouw hart en jou kent.

3) ‘The mother’ spreekt over totale overgave

Zie je, in de huidige toestand van de wereld zijn de omstandigheden altijd wel moeilijk. De hele wereld verkeert in een toestand van strijd, conflict tussen enerzijds de krachten van waarheid en licht die zich willen manifesteren en anderzijds de tegenkracht van dit alles: alles wat niet wil veranderen zoals bijvoorbeeld het willen vasthouden van het verleden.

Natuurlijk voelt elk individu zijn eigen moeilijkheden, maar worden alle individuen met dezelfde obstakels geconfronteerd.

Er is maar één uitweg voor jou. Het is een totale, volledige en onvoorwaardelijke overgave. Wat ik daarmee bedoel is niet alleen het opgeven van je daden, werk en ambities, maar ook al je gevoelens en alles wat je bent, aan het Goddelijke. Je voelt je dan boven de menselijke reacties uit je omgeving staan. Niet alleen boven hen, maar ook tegen hen beschermd door de muur van de Goddelijke Genade.

Zodra je geen verlangens en gehechtheden meer hebt, zodra je alle behoefte hebt opgegeven om een ​​beloning van mensen te ontvangen, ontvang je een beloning van de Allerhoogste. Zodra jij de gehechtheid aan alle uiterlijke wezens en dingen opgeeft, voel je in je hart meteen deze aanwezigheid, deze kracht en deze genade, die altijd bij je is. En er is geen andere manier. Het is de enige remedie voor iedereen zonder uitzondering.

Aan iedereen die lijdt zou hetzelfde gezegd moeten worden. Al ons lijden is het teken dat onze overgave niet totaal is. Als jou opeens de heftige pijn van lijden voelt, zeg je niet “Oh, dit is verkeerd” of “Deze situatie is moeilijk”, zeg je “Mijn overgave is nog niet voldoende”. En dan voel je de genade die jou helpt en leidt en ga je verder. En op een dag ontdek je dat niets jouw vrede nog kan verstoren. Je reageert op alle tegenkrachten, tegenbewegingen, aanvallen en misverstanden en slechte intentie met een glimlach die voortkomt uit vol vertrouwen in de genade van God. En dat is de enige uitweg die er is en er is geen enkele andere.

De wereld is een wereld van conflicten, lijden en moeilijkheden. Hij lijkt ervan te zijn gemaakt. Het zal enige tijd duren voordat je veranderd bent, maar voor iedereen is er een mogelijkheid om eruit te komen. Leunen op de aanwezigheid van de Allerhoogste Genade, is de enige manier!

4) O Fortuna (Carmina Burana)

O Fortuna (Latijn)	Nederlandse vertaling
O Fortuna velut luna statu variabilis, semper crescis aut decrescis; Vita detestabilis nunc obdurat et tunc curat; Ludo mentis aciem, egestatem, potestatem, dissolvit ut glaciem.	Oh Noodlot zoals de maan veranderlijke gestalten heeft zo neem jij altijd toe of neem jij af; Een vervloekt leven nu eens is ze hard en dan weer is ze zorgzaam; Door het spel smelt geestelijke zekerheid, armoede, vermogen, weg als ijs.
Sors immanis et inanis, rota tu volubilis, status malus, vana salus semper dissolubilis, obumbrata et velata michi quoque niteris; Nunc per ludum dorsum nudum fero tui sceleris.	Vreselijk en ijdel lot jij rondwentelend rad ongunstige toestand vergeefse redder altijd oplosbaar, beschaduwd en besluierd ook kwel jij mij; Door het spel van jouw gedraai loop ik nu met een ontblote rug.
Sors salutis et virtutis michi nunc contraria, est affectus et defectus semper in angaria. Hac in hora sine mora corde pulsum tangite; Quod per sortem sternit fortem, mecum omnes plangite!	Het lot van welzijn en deugd, voor mij nu ongunstig, bestaat uit stemming en moedeloosheid altijd in drukkend zware dienst. Hier op dit uur onverwijld beroert de snaren met het hart; Omdat het lot de sterke doet instorten, jammert allen luid met mij!

O noodlot. Zoals de maan groeit en krimpt, zo groei en krimp ook jij. Het leven is soms hard, soms zorgzaam. Door toeval smelt zekerheid, rijkdom en armoede weg als ijs. Beangstigend en en ijdel lot. Ronddraaiend rad, wanhoop en vergeefse redding. Altijd weer verdwijnend, versluierd en in de schaduw. Jij kwelt mij door je toeval, jouw gedraai. Daardoor ben ik nu wanhopig. Stemming en moedeloosheid speelt met welzijn en deugd. Het noodlot en de zwaarte lijkt altijd te winnen. Nu en altijd brengt het me uit evenwicht, omdat mij kracht door het lot bezwijkt. Huil met mij!

Eerlijk? Soms ben ik het hebben van Parkinson vet zat en vraag ik me hoe ik me ertoe moet blijven verhouden als ik naar mijn toekomst kijk. Afgelopen winter had ik zo’n dieptepunt. Die zette mij aan om te gaan zoeken naar tips. En ik vond een fantastische YouTube van Dr. Laurie R. Santos die precies hierover gaat (zie helemaal onderaan deze pagina).

(Dr. Laurie R. Santos, geboren in 1975, is een Amerikaanse cognitief wetenschapper en hoogleraar psychologie en directeur op diverse vakgebieden aan de Yale universiteit . Ze is een veelgevraagd TED-spreker . In januari 2018 werd haar cursus getiteld ‘Psychologie en het goede leven’ de populairste cursus in de geschiedenis van Yale, met ongeveer een kwart van de bachelorstudenten van Yale die zich ervoor inschreven. Maar al haar behaalde roem even terzijde …)

Hoe kun je een gelukkig leven hebben als je Parkinson hebt?

Santos’ schoonvader heeft Parkinson. Zij maakt dus van dichtbij mee hoe iemand met Parkinson geïsoleerd kan raken, hoe iemands persoonlijkheid door Parkinson kan veranderen en hoe iemand soms de vroegere activiteiten die iemand leuk vond niet meer kan doen.

De wetenschap heeft ontdekt dat een moeilijke omstandigheid minder duurzaam de staat van geluk in je leven beïnvloedt dan altijd werd gedacht. Als iemand bijvoorbeeld een ernstig ongeluk krijgt of juist de loterij wint, zorgt gewenning aan de nieuwe situatie ervoor dat iemand vaak na een jaar al ongeveer weer is teruggeveerd naar zijn geluksniveau, voordat het ingrijpende plaatsvond.

Hoe werkt dat dan bij Parkinson? Je moet dan steeds beetje bij beetje levenskwaliteit inleveren.

Ook al wordt een situatie steeds beetje bij beter slechter, zoals bij Parkinson, toch wen je steeds weer aan de nieuwe situatie, hoe ingewikkeld die soms is. Volgens Santos zou de mens in staat moeten zijn om in alle stadia van de ziekte van Parkinson gelukkig te zijn. Soms lijkt het echter alsof blijdschap of juist somberheid is aangeboren en je geen invloed hebt op je manier van omgaan met ingewikkelde situaties. Maar al ben je geboren met een wat meer sombere persoonlijkheid, met bepaalde technieken kun je alsnog gelukkig leren zijn.

Bij Parkinson speelt dat er veel angst is voor het onbekende, hoe ga je daarmee om? Hoe gaan we om met negatieve emoties?

Ook mensen zonder Parkinson hebben last van negatieve emoties en angst voor de toekomst. Ons instinkt is om weg te lopen van pijnlijke gevoelens, maar onderzoeken zeggen dat het onderdrukken van negatieve emoties erg ongezond voor je is. De emoties zetten zich dan vast in je lichaam en je kunt er ziek van worden. Plan tijd in om je negatieve emoties te voelen, bijvoorbeeld door meditatie. Inspanning betaalt zich echt terug. Voel de frustratie als je iets niet meer kunt. Laat het toe zoals het is. Let niet alleen op hoe je lichaam voelt (daar zijn mensen met Parkinson vaak heel goed in), maar let ook op hoe je emoties voelen. Hoe laat je verdriet toe? Dat doe je door niet te oordelen als je het voelt, maar het aan te kijken. Praat eventueel tegen je angst “heej, daar ben je weer”. Dus niet weglopen door jezelf door watdanook af te leiden, maar voel het gewoon.

Tweede essentieel aspect van het je, ondanks je ziekte, toch gelukkig voelen is sociale verbinding. De wetenschap heeft dat bewezen. Ga mensen (lotgenoten) op welke manier dan ook ontmoeten. Eventueel via telefoon of zoom, maar zoek connectie.

De derde stap zetten is dankbaarheid oefenen. Dat helpt al na 2 weken. Tel je zegeningen: iedereen heeft wel iets waar hij dankbaar voor kan zijn: een glimlach, een kopje koffie. Neem een lekkere douche, borstel je haren, luister naar goeie muziek of knuffel je hondje en wees je bewust van wat je wel hebt en kan. Je krijgt door Parkinson soms meer aandacht voor wat er écht toe doet in het leven. Santos’ schoonvader kan erg dankbaar zijn voor de bewegingen die hij wél kan maken, omdat hij intussen weet dat bewegen niet vanzelfsprekend is.

Kan religie helpen?

Er is veel bewijs dat religieuze praktijken helpen (bidden voor het eten, kerkdiensten bijwonen om sociale connectie te voelen). Het geeft je betekenis, besef van dat er iets is dat hoger is dan jij. Dat kan je vreugde geven.

Soms heb je te weinig stress in je leven, maar soms teveel. Hoe weet je als het gewoon teveel is? En hoe weet je wat jouw stress-sweetspot is?

Als iemand met Parkinson teveel stress heeft, nemen de motorische symptomen of depressie toe. Je verwaarloost een gezonde leefstijl en je wordt wat sikkeneurig naar de mensen om je heen. Maar moeilijke situaties kunnen uiteindelijk een zegen zijn.

Een zegen?

Ja. Denk aan post traumatische groei. Je ontwikkelt pas veerkracht na moeite. Niemand krijgt veerkracht cadeau. Moeilijke situaties kunnen je dus sterk maken. Maar dan is het wel belangrijk dat je er niet als een slachtoffer mee omgaat. Zie het als een spel dat je speelt, blijft spelen. Elke extra afname van je mogelijkheden is weer een nieuwe uitdaging. Een nieuwe stap in het spel dat ‘leven’ heet. We hebben geen controle over hoe de ziekte zich ontwikkelt, maar we kunnen wel kiezen hoe we ermee omgaan. Dat is levenskunst.

Wat bedoel je met ‘opnieuw verbinden’ en wat kunnen mensen met Parkinson daarmee?

Alle activiteiten die de aandacht van jezelf africhten, verbeteren je welzijn. Sociale connectie en dankbaarheid praktiseren en in de put blijven zitten, gaan niet samen. Iets goeds voor een ander doen, iemand anders helpen maakt minder somber. Dan ben je namelijk minder op jezelf gefocused. Sta bewust in het leven en wees echt aanwezig in de dingen die je doet. Als we eenzaam zijn, kunnen we erg op onszelf gefocused worden. Ga dan naar buiten, zowel letterlijk naar buiten als met je aandacht naar een ander. Bel iemand anders op. Denk niet te snel dat de ander jou niet wil spreken, want meestal heb je daarin geen gelijk.

Maar afname van dopamine, de oorzaak van Parkinson, heeft toch invloed op je vreugdegevoel?

De oorzaak heeft dat wel in zich, ja. Maar je kunt je dopamine wel een boost geven door je gedachten te richten op positieve dingen. Het is in eerste instantie inderdaad moeilijker, maar het wordt na verloop van tijd – mits je maar veel oefent – steeds gemakkelijker.

Bron: Chris Krueger (en door mij ingekort)

In 2024 en 2025 schreef Chris Krueger voor de Davis Phinney Foundation over wat hij bedoelt met de uitspraken “Parkinson hebben is zwaar” en “Je kunt goed leven met Parkinson”. In feite wordt, stelt hij, elk mensenleven gevormd door paradoxen.

De paradoxen hieronder laten zien dat veerkracht en onzekerheid vaak hand in hand gaan en dat een goed leven voor een groot deel inhoudt dat je twee ogenschijnlijk tegenstrijdige waarheden in gedachten houdt en leert om ruimte te maken voor beide.

1) Identiteitsparadoxen: ik ben dezelfde en tegelijkertijd iemand nieuw.

Het is gebleken dat mijn leven in sommige opzichten grotendeels hetzelfde is gebleven, en in andere opzichten compleet is veranderd. Mijn horizon is smaller geworden: waar ik vroeger wanorde en avontuur opzocht en omarmde, ben ik nu steeds meer afhankelijk van schema’s. Tegelijk is mijn leven nog steeds míjn leven.

Ik wil genezing van de ziekte van Parkinson, maar zo veel van wie ik mezelf vind, is door Parkinson veranderd dat ik niet weet welke versie van mezelf er überhaupt genezen van zou zijn. En als een “genezing” inhoudt dat de door Parkinson verloren functies worden hersteld, wat volgens mij wel het geval zal zijn, wie zal ik dan zijn? Ik weet het eerlijk gezegd niet.

2) Paradoxen van beweging: te weinig bewegen, te veel bewegen

Zonder pillen beweeg ik te weinig en te langzaam (bradykinesie) of zelfs plotseling helemaal niet (freeze). Met pillen beweeg ik soms teveel (dyskinesie). En de tremor is 1 en al beweging en ontstaat als de pillen niet werken. En niet iedereen heeft weer tremor.

Het forceren van beweging kan bevriezing verergeren, en het proberen een trilling te kalmeren kan deze vaak juist versterken.

3) Paradoxen van zelfkennis: ik weet, en ik weet niet

Met de ziekte van Parkinson ken ik mijn symptomen wel, maar niet hoe ze zullen veranderen of waar ze me naartoe zullen leiden. Ik denk dat ik weet waar ik naartoe ga, maar ik heb het bijna altijd mis.

4) Paradoxen van de gemeenschap: sociale isolatie, sociale uitputting

Sociaal isolement kan de progressie versnellen. De waarheid is ook dat ik graag alleen ben.

Waarom wil ik alleen zijn? 1) Sociaal contact vergt vaardigheden (multitasken) die ik vaak niet heb. 2) Parkinson speelt een grote rol in sociale interacties, en ik wil daar niet altijd mee geconfronteerd worden. Ik vermoed dat de mensen met wie ik omga dat ook niet altijd willen. In zekere zin is dit een paradox van zichtbaarheid: de ene dag wil ik dat mensen begrijpen wat ik doormaak, en de andere dag wil ik dat niemand iets merkt. Ik wil welkom zijn en betrokken worden, maar ik wil me ook verstoppen.

Aan de andere kant: Door Parkinson heb ik zoveel geweldige mensen ontmoet die ik anders nooit had leren kennen, ongelooflijke dingen gezien en geleerd, en ben ik op manieren gegroeid die ik nooit had verwacht. De relaties die ik dankzij Parkinson heb opgebouwd, zijn waardevol en bieden me nieuwe mogelijkheden voor gedeelde ervaringen en empathie.

5) Paradoxen van helderheid: De helderste uitspraken maskeren complexiteit

Ziekte van Parkinson manifesteert zich en verloopt bij iedereen anders. Om maar niet te spreken over verschillende inzichten over oorzaken en de beste behandeling. Hoe duidelijker een uitspraak over Parkinson lijkt, hoe meer nuance en onzekerheid er aan verbonden is.

6) Parkinson verandert alles, maar tegelijkertijd verandert het ook niets.

Een citaat uit Hegels Wetenschap van de Logica : “ Tegenspraak is de wortel van alle beweging en leven.”

Leven met de ziekte van Parkinson zou al een transformerende ervaring zijn, zelfs zonder de paradoxen in dit essay. Maar de confrontatie met deze paradoxen dwingt me om mijn menselijkheid en wat het betekent om goed te leven, beter te onderzoeken. Het zet me ertoe aan mijn begrip en mijn vermogen te vergroten. En als Hegel gelijk heeft, is leren omgaan met een wereld vol tegenstrijdigheden waarschijnlijk voor niemand een keuze, maar essentieel.

Samengevat houd ik me elke dag aan het volgende oefen- en leefstijlprogramma:

BEWEGEN

1) Elke dag óf Qigong óf Yoga;

2) Elke dag pakweg 10.000 stappen;

3) Zoveel mogelijk tussendoor bewegen: even opstaan om iets te pakken, ook als het op zolder ligt, lopend boodschappen doen, zelf de spruitjes schoonmaken en geen voorgesneden groenten kopen, zelf het huishouden doen, zelf dopjes van flessen opendraaien, zelf aankleden, de tuin doen en met beide handen zwaaien als er naar iemand te zwaaien valt

4) Paar keer per week wat krachtoefeningen (op de sportschool of thuis de plank, sit-ups, squats, paar keer trap op en neer rennen, gewichtjes heffen)

5) Zo vaak als ik er aan denk een grote lach op mijn gezicht oefenen, gekke gezichten trekken en ogen links-rechts bewegen

VOEDING

1) Ketogeen of carnivoor (biologisch en zonder E-nummers) en intermitting vasten. Zie hier de toelichting

2) Wat supplementen. Zie hier de toelichting. Sinds oktober 2023 ook Mucuna Pruriens.

3) Ik let erop voldoende te drinken. Elk uur een klein glas of na 2 uur 2 glazen. Geen alcohol, wel koffie, thee en veel spa-rood. Zie hier de toelichting

4) Ik smeer niets op mijn huid dat ik niet ook zou kunnen eten. Schaf biologische waspoeder, zeep, shampoo tandpasta enz. aan en vervang alle huidcremes inclusief oogmakeupremover in kokosolie.

MINDSET

1) Mediteren. In de winter soms voor een daglichtlamp. Zie hier de toelichting

2) Elke dag één (in de zomer meerdere) koude douche(s) nemen Zie hier de toelichting

3) Elke dag wat leuke dingen doen en letten op mijn mentale houding t.o.v. de uitdagingen die ik in het leven tegenkom. Zie ook de kopjes stress, trauma’s en meditatie en positiviteit, placebo-effect en geloof en mijn blog over de healing code.

4) Iets doen wat mij intellectueel uitdaagt. Schaken, Franse taal leren, klarinet spelen, moeilijke boeken lezen, penningmeester zijn van een orkest, wat vrijwilligerswerk…

5) Goed ademhalen!!! zie hier

SOCIAAL ACTIEF ZIJN/BLIJVEN

Ik heb – de laatste jaren – een beetje de neiging om me terug te trekken uit de society. Me minder profileren en mengen in de dynamiek van een groep hoort ook wel bij Parkinson. Sociaal zijn betekent tenslotte ook multi-tasken, spiegelen aan snelle praters, ad-rem reageren en vaak tegelijkertijd bewegen (het ‘non-verbale’) en het liefste alles tegelijk. Wel (blijven) doen dus!

Als ik nu maar 1 gedocumenteerde casus vond van een persoon die hersteld was van Parkinson, dan zou ik zeker weten dat ik dat ook kan!

… en ik vond dit artikel op Pubmed:

Artikel: A potential case of remission of Parkinson’s:

We present the case of a 78-year-old male who, 16 years ago, was diagnosed with Parkinson’s disease (PD) by a neurologist. He initially presented with left-hand tremor, stooped posture, shuffling gait, and frequent falls, which eventually progressed to bilateral motor symptoms after 3 years. Since 2012, his symptoms and signs have almost completely remitted, and he has been off all pharmacotherapy for that time. The accuracy of the initial PD diagnosis is supported by an appropriate clinical presentation, history of positive response to Sinemet, and an abnormal SPECT DaT scan; thus this case suggests the possibility of remission of symptoms in some patients. We propose that the patient’s long history of meditation practice may have been one contributing factor of this improvement as meditation has been shown to release dopamine in the striatum.

Ik zocht (en vond) uiteindelijk het hele artikel, dat alle details van de casus en het onderzoek bevat, maar kan dat helaas niet op mijn website plaatsen. 6 pagina’s is te zwaar, kennelijk. Maar wie het wil hebben, mag me een mail sturen. Ik mail het je dan terug.

Wat mij interesseerde waren 3 vragen:

• Wat voor meditatie deed deze man?
• Wat was zijn religieuze achtergrond
• Wanneer werd de Dat-scan gemaakt?

Zijn meditatievorm:
Centering Prayer. Dat is een stille vorm van christelijk gebed, ontwikkeld in de 20e eeuw door Trappistenmonniken (o.a. Thomas Keating), en gebaseerd op het 14e eeuwse, mystieke boekje ‘de wolk van niet-weten‘ dat is geschreven door een onbekende schrijver. Het is gericht op het openen voor Gods aanwezigheid en liefde, voorbij gedachten en woorden. Intentie is het belangrijkste element, de intentie om ons bewust te zijn van Gods liefdevolle aanwezigheid en Zijn therapeutische werkzaamheid in ons gedurende het gebed. Het is een meditatieve methode om contemplatief gebed te faciliteren door je zachtjes terug te trekken uit het denken, zorgen, analyses, schuld- of schaamtegevoelens, beschuldigingen en herinneringen en je open te stellen voor God, met behulp van een ‘heilig woord’ als symbool. Het is niet bedoeld ter vervanging van andere gebedsvormen, maar om deze te verdiepen. 

Hoe deze meditatievorm in de praktijk werkt:

1. Lees een boek van Thomas Keating, maar lees sowieso het boekje ‘de wolk van niet-weten’ van een onbekende auteur. Of kijk YouTubes;
2. Kies een rustige plek, zit rechtop (op een stoel, kussen of meditatiebankje) en comfortabel en sluit je ogen;
3. Kies een ‘heilig woord’ (bv. Jezus, God, Liefde) als symbool voor je intentie om je open te stellen voor God. “Wees stil en weet dat Ik God ben”;
4. Als je gedachten, herinneringen of zorgen opkomen, laat ze los en keer terug naar je woord;
5. Het doel is niet om iets te bereiken, maar om simpelweg aanwezig te zijn en te ontvangen;
6. Aan het einde van de gebedsperiode (vaak 20-30 min), blijf je nog enkele minuten in stilte zitten; 
7. Herhaal dit minimaal 2 x per dag

Zijn achtergrond:

De religieuze achtergrond van de patient was dat hij sinds 37 jaar in een Franciscaans klooster leefde en sinds meer dan 10 jaar dagelijks minimaal 30 minuten Centering Prayer beoefende.

Zijn DAT-scan:

De man kreeg zijn diagnose op 62-jarige leeftijd en reageerde goed op Sinemet. Op 74-jarige leeftijd waren zijn symptomen nagenoeg verdwenen en was hij daarom gestopt met de medicatie. Uit de DAT-scan die werd gemaakt toen hij 76 was bleek dat hij wel degelijk Parkinson had (de scan vertoonde duidelijk afwijking). Kennelijk loopt de afname van dopamine-producerende cellen, voor zover zichtbaar op een DAT-scan niet synchroon met de mate van Parkinsonverschijnselen.

26 november, 2025

Samen met mijn man togen wij naar klimmuur de Neoliet in Tilburg, waar Stichting ParKLIMson ons kennis wilde laten maken met de klimsport. De reis had anderhalf uur geduurd, het was hartstikke druk op de weg. We waren wat te laat, want de inloop-met-koffie was al voorbij.

Het programma zou beginnen met een presentatie in de tegenover de klimmuur liggende bioscoop Pathe. We zagen een rijtje mensen, meer of minder hakkelig lopend, tussen de hal van de klimmuur als een sliertje mieren naar de bioscoop bewegen. Dit moest het zijn! We mengden ons als getrouwe mede-mieren in het sliertje om ons aansluitend te nestelen op een heerlijke bioscoopstoel in Pathe.

Zo, we zijn er!

En de presentatie begon …

(Elk mens met Parkinson ziet nu dat ik iets vergeten moet zijn op te schrijven en ja …. dat is natuurlijk … de WC! En ja, die was er gelukkig ook)

Stichting ParKLIMson is een initiatief van 2 goed bevriende klimmers, waarvan 1 van beiden een paar jaar terug de diagnose Parkinson kreeg. De Stichting stimuleert – ik citeer nu de tekst van hun website – bewegen bij Parkinson door het promoten en organiseren van Sportklimmen voor mensen met Parkinson. Stichting parKLIMson biedt sportklimmen in een veilige, begeleide omgeving waarin motivatie, motoriek en zelfvertrouwen groeien.

Bijzondere gast was de bekende Spaanse klimmer en fysiotherapeut Jordi Cruz Gomez. Hij kreeg 7 jaar terug de diagnose Parkinson, liet zich niet tegenhouden en heeft ervoor gezorgd dat de klimsport aan de winterparalympics van 2026 wordt toegevoegd. Uiteraard klimt hij dan zelf mee!

De Oostenrijkse onderzoekster Heidi Zach heeft de positieve effecten van klimmen op Parkinson via de wetenschap kunnen vaststellen. In de USA is de sport al bekend bij toepassing bij Parkinson. Stichting ParKLIMson poogt vergelijkbare bekendheid ook in Nederland uit te rollen.

Na de indrukwekkende presentatie genoten manlief en ik, intussen terug in de kantine van de klimhal, dubbel van een zeer goeie bak koffie.

Daarna mocht het echte werk beginnen. In de klimgordel en passende klimschoentjes aan! Een lieftallige Belgische dame – klein van stuk – werd aan mij toegewezen. Zij zou mijn begeleidster zijn, wat er kort samengevat op neerkomt dat zij mijn leven zou moeten redden als ik van de muur af zou storten. Of zij niet te licht was, was mijn vraag. Ik ben dan niet zwaar, maar ben wel 1,78 lang. Zij kwam bij mij ongeveer tot okselhoogte. Ze vroeg hoeveel ik woog en zei geruststellend dat dat precies het gewicht was dat zij maximaal zou mogen opvangen. Oei! Ik ben toch hopelijk niet net gisteren 10 gram aangekomen? Het zou wat zijn als ik van de muur zou vallen en het Vlaamse lichtgewichtje mij vrolijk toewuivend halverwege de muur in haar tuigje zou tegenkomen! Toen ik haar dat beeld schetste, moest zij enthousiast lachen.

Nou ja, na wat instructies van de charmante Belgische mocht ik klimmen. De eerste meter ging eenvoudig. Daarna werd het toenemend een uitdaging. Je hebt als je zo omhoog klimt toch de oer-reflex dat je niet naar beneden moet storten. Dus alsof je leven ervan af hangt, hou je je met je 4 tentakels (wat er achteraf gezien uitzag als een 4-potig insect dat op een muur loopt) vast aan alles waar je je aan vasthouden kunt. Dat trots zo’n drijvende kracht is in wat je bereikt, besefte ik pas toen ik een meter voor het einde kon kiezen tussen: of doorgaan naar de top (lees: het plafond), of afdalen. Ik ging door naar de top, dat snap je wel. Bovenaan aangekomen mag (of: moet!) je loslaten en je naar beneden laten ‘zweven’ terwijl jij sprongbewegingen maakt, als een kangoeroe. Dat was als vliegen en opeens besefte ik dat ik in een vorig leven vleugels gehad moet hebben. Of een kangoeroe was. Of dat er een kleine Pipi Langkous in mij verstopt zit. Want dit was fantastisch! Je overgeven aan het dwaze idee dat een klein dametje als tegenwicht, heeelemaal beneden, jou laat vliegen.

Om een lang verhaal kort te maken: ik heb normaal de zogenaamde niet-tremor variant van Parkinson. Maar tijdens de klim moet die zijn omgeslagen naar de wel-tremor variant, want mijn armen trilden als hoogspanningskabels in een orkaan toen ik weer losgekoppeld van mijn levensredster op de mat zat bij te komen. Maar dat trillen kwam door de inspanning, zeiden kenners. Ik had mijn armen teveel en te intensief gebruikt en dat moet je met klimmen nu juist niet doen. Ik moest de kracht uit mijn benen halen.

Oh

Of ik nog een keer wilde? “Nee bedankt! Het was leuk, maar zo was het genoeg”, zei ik. Daarmee dacht ik weg te komen. Niet geheel on-eng vond ik het namelijk niet. Ik werd overgehaald om, nu ik toch eenmaal al in tuig en schoenen was gehesen, het toch nog 1 keer te proberen! “Nou, goed dan! Nog 1 keertje dan”.

En die tweede keer was echt fantastisch. Ik werd dit keer gezekerd aan een meneer, een wat zwaarder exemplaar, bij een klimmuur aan de andere kant van de hal. En dat ging beter en makkelijker. Zelfs zo makkelijk dat ik na afloop besloot dat ik dit veel vaker wil gaan doen. Want dit is fantastisch en zou ik iedereen willen aanraden. Want niet alleen het fysieke component van klimmen is interessant, ook het overwinnen van je angst geeft je een dopamineboast, die jou de hele dag vleugels geeft. Mijn man moest de hele dag aanhoren: ‘Oh … wat was dát leuk!’.

En of ik de dag erna erge spierpijn had? Jazeker!!!

En nu?

Er zijn nog maar een paar klimgroepen in Nederland en als ik eraan kan bijdragen dat dat er meer worden, dan graag! En dan het liefst ook eentje bij mij in de buurt. Deze erg leuke manier van bewegen voor mensen met Parkinson mag – vind ik – nog veel meer bekendheid krijgen in Nederland om te kunnen worden toegevoegd aan het rijtje van erg therapeutische sporten! Klimmen wordt in verschillende landen al gebruikt binnen fysiotherapie- en beweegprogramma’s voor Parkinson.

Waar is het allemaal goed voor?

Balans:

Klimmen vraagt voortdurend controle over je evenwicht. Het traint houdingsreflexen, rompstabiliteit en gewichtsoverdracht (en precies deze functies zijn verstoord in Parkinson). Vergeleken met andere sporten is de vestibulaire stimulatie, zoals dat met een mooi woord heet, zeer hoog;

Kracht:

Van arm-, schouder-, core- als beenspieren wordt het maximale gevraagd. En dat heb ik (de dag erna) gevoeld. Het doorbreekt rigiditeit;

Coördinatie en motoriek:

Klimmen stimuleert het plannen van beweging, oog-handcoordinatie, het gebruik van beide kanten van het lichaam, het maken van doelgerichte beweging. Je moet vooruit denken: waar zijn de handgreepjes, de tredes van de voeten, hoe beweeg ik dat ik mijn balans niet verlies;

Flexibiliteit:

Reiken, draaien en strekken en maken van grote bewegingen;

Cognitieve stimulatie/hersengymnastiek/planning:

Klimmen is goed voor je besluitvorming door je routeplanning te kiezen en te duo-tasken;

Plezier/emotionele stimulatie:

Het is ontzettend leuk om met elkaar te zien dat als een ander die moeilijk loopt als een spin tegen de wand opklautert. Het is leuk om elkaar aan te moedigen en met elkaar na te spreken en lachen aan de koffie. Want de dopamine-rush die mij overkwam, overkwam ook anderen en dat geeft onmiddelijk verbinding.

Maar!

Klimmen is niet voor iedereen met Parkinson geschikt. Je moet niet te ernstige hoogtevrees hebben en je moet zonder hulp een trap op en af kunnen lopen en niet te ernstige dyskinesieen of andere houdingsinstabiliteit hebben. Het klimmen moet altijd onder deskundige en gecertificeerde begeleiding gebeuren en je moet altijd gezekerd zijn. En ook even overleggen met je fysiotherapeut of deze sport voor jou geschikt is. Het spreekt voor zich dat je jouw medicatie voor die dag zo inplant dat je niet een ‘off’-moment krijgt als je vlak onder het plafond van de klimruimte bent.

Hot item is nu dat Professor Bas Bloem de positieve effecten van kunst op Parkinsonverschijnselen wil gaan aantonen.

Mijns inziens is muziek(maken) ook kunst. Toch?

Tijd voor een nieuwe hobby dus: klarinet spelen in een beginnersorkest! Niet gehinderd door terughoudendheid en belemmerende symptomen komt er intussen een redelijke toon uit het prachtige leeninstrument. En het is hartstikke leuk om dit te doen, vooral in onze groep andere vrolijke beginners. Misschien is het niet uitsluitend leuk voor onze (overigens erg aardige) buren die waarschijnlijk door de muur heen kunnen getuigen van mijn geklungel, maar in ruil hiervoor mag hun kat onze tuin gebruiken om gratis muizen te vangen en zijn uitwerpselen te deponeren. Leve het wonen in een rijtjeshuis!

Hou je meer van drummen? Drummen bij Parkinson is ook helemaal ‘hip’.

Maar nu de wetenswaardigheden over de positieve effecten van muziek op parkinsoverschijnselen:

Eerder had ik al een samenvatting van het boekje ‘music as medicine‘ van de musicoloog Daphne Bryan geschreven. Ik vatte met name het hoofdstuk over de invloed van muziek op loopproblemen samen. Je kunt het, als je wil, hier teruglezen.

De wereldberoemde Britse neuroloog Oliver Sacks (1933-2015, je kent hem misschien van de beroemde film ‘Awakening’) schrijft in zijn bestseller Musicofylia over de krachtige effecten van ritme en muziek op het bewegen van parkinson(isme)patiënten. Volgens Sacks geeft muziek mensen even ‘vrij’ van parkinson; muziek geeft ze stimulans om te lopen, dansen en praten. Ik citeer enkele episodes uit zijn boek:

• Patienten met encephalititis lethargica konden zich soms bewegen met een gemak en een elegantie die hun parkinsonismes leken te logenstraffen. De effectiefste gangmaker van deze beweging was muziek;
• De juiste soort muziek voor parkinsonpatienten is over het algemeen niet alleen legato, maar heeft ook een duidelijk ritme. Zolang de muziek duurt, en soms nog langer, kunnen patienten terugkeren naar hun eigen, oude loopsnelheid;
• Zelfs de verbeelding van muziek kan vermogen tot handelen herstellen. Je kunt dat zien als auditieve dopamine, een protese voor de beschadigde basale ganglia;
• Alleen muziek die strak en toch ruimtelijk is, lenig en levend, kan reacties uitlokken die dat ook zijn. De metrische structuur van ritme en vrije beweging van de melodie, de lijnen en de gangen, de stijgingen en dalingen, de spanning en de ontspanning, maar ook de wil en gerichtheid van de muziek hadden samen het vermogen om de vrijheid van de eigen kinetische melodie te herwinnen. (Ik moet denken aan de kinetische methode van de Israelische krijgskunstenaar Alex Kerten die hij heeft uitgewerkt voor parkinsonpatienten. Hier kun je mijn samenvatting van zijn boek daarover lezen. Misschien komt dat overeen met de Ronnie Gardiner Methode? Op de website van de Parkinsonvereniging kun je dit artikel daarover lezen: https://www.parkinson-vereniging.nl/archief/bericht/2015/11/15/De-Ronnie-Gardiner-Methode-bij-parkinson)

Op pubmed vond ik vandaag dit artikel:

Muziektherapie en de ziekte van Parkinson: een systematische review van 2015-2020 door Manuel Joaquin Machado Sotomajor et al Int J Environ:

“De ziekte van Parkinson kan vanuit verschillende invalshoeken worden benaderd, waaronder muziektherapie – een complementaire therapie naast een farmacologische therapie. Dit werk beoogt het wetenschappelijk bewijs te verzamelen dat de afgelopen vijf jaar (2015-2020) is gepubliceerd over de effecten van muziektherapie bij patiënten met de ziekte van Parkinson. Er is een systematische review uitgevoerd met behulp van de Web of Science- en Scopus-databases met de descriptoren “muziektherapie” en “ziekte van Parkinson”. In totaal werden 281 geschikte artikelen geïdentificeerd, die na toepassing van de inclusie- en exclusiecriteria werden teruggebracht tot 58 artikelen. De resultaten tonen een grote diversiteit aan bewijsmateriaal, wat positieve effecten op verschillende gebieden bevestigt. Alle genoemde patiënten met de ziekte van Parkinson hadden verschillende muziektherapieprogramma’s gevolgd. Sommige studies richtten zich op de motorische component, die kan worden aangepakt door middel van luisteren, lichaamsritme en ritmische auditieve stimulatie. Andere studies bevestigen effecten op communicatie, slikken, ademhalen en het emotionele aspect door middel van programma’s die zich richten op zingen, zowel individueel als in groepen, om de kwaliteit van leven van mensen met de ziekte van Parkinson te verbeteren. Er werd geconcludeerd dat muziektherapieprogramma’s verbeteringen kunnen bewerkstelligen op verschillende gebieden bij patiënten met de ziekte van Parkinson”

In onderstaande hoorcollege legt de neuropsycholoog Erik Scherder uit dat als je zelf een muziekinstrument speelt, motorische, visuele en auditieve input vermeerdert. De communicatie tussen beide hersenhelften verbetert, waardoor je sociaal cognitieve functie verbetert (emotie en gedrag raken meer op elkaar afgestemd, waardoor empathie vermeerdert). Daarnaast neemt de verbinding toe tussen 2 taalgebieden: gebied van Wernicke en gebied van Broca, waardoor begrip en productie van taal toeneemt.

Kijk ook nog even dit filmpje van iemand die zelf Parkinson heeft en constant een hoofdtelefoon draagt met passende muziek. Hij zegt: “Focus op de muziek, en niet de ziekte, dans, en als je loopt of fietst, beweeg dan vanuit dat deel van je brein dat zich laat motiveren door muziek …”. Affijn, luister de video even.

En dan nog iets geks: ik kan prima autorijden als de cabine zich vult met mooie of juist wilde muziek (door mijzelf gekozen en net waar mijn pet naar staat). Daarentegen ben ik veel minder geconcentreerd of zelfs rij-angstig als ik de stereo uit laat!!

In mijn vorige blog heb je kunnen lezen dat Jeffrey Rediger benadrukt dat zonder een herstel van identiteit er vaak geen spontane genezingen van ernstige ziekten optreden.

Mooi onderwerp!

Bronnen voor deze blog zijn 2 boeken: Spontaan genezen van Jeffrey Rediger (hoofdstuk 9) en het boek Wat als dit de hemel is van Anita Moorjami (hoofdstuk 8).

Beide schrijvers hebben het trouwens niet over genezing van Parkinson, maar van ongeneeslijke andere aandoeningen. Zelf denk ik echter dat het vinden van een nieuwe balans in je identiteit ook effect moet hebben op de verschijnselen van Parkinson.

Jeffrey Rediger (hoofdstuk 9)

Schuldgevoel ontstaat door een ongebruikt leven vanuit het ongeleefde in ons (Ernest Becker)

In de Oosterse geneeskunde worden zowel lichamelijke als geestelijke ziekten behandeld door het evenwicht in het energetische systeem van het lichaam te herstellen. Je kunt echter op allerlei verschillende (lichamelijke) levensgebieden (voeding, beweging, supplementen, routines, relaties, overtuigingen…) aanpassingen doen, maar die factoren samen vormen vaak net niet helemaal de sleutel tot herstel van ziekte. Rediger vroeg zich af of misschien de grootste en belangrijkste verandering in identiteit deze sleutel wel was. Elk door hem bestudeerde persoon die spontane genezing meemaakte vermelde namelijk een proces van zelfontdekking, zichzelf opnieuw evalueren, zichzelf en de wereld op een totaal andere manier begrijpen, op een andere manier tegen de stroom ingaan (namelijk omdat je wordt meegenomen in iets groters in plaats van omdat je je je aan jezelf en anderen wil bewijzen), afstand nemen van zelfopgelegde negatieve overtuigingen en ideeen die negatief, schadelijk en beperkend zijn, gevoel van eigenwaarde (identiteit) veranderen en een ander (namelijk: je eigen) verhaal schrijven.

Dit aspect identiteit is volgens Rediger het moeilijkste te vangen, het moeilijkst te beschrijven en heeft te maken met een zeer persoonlijke transformatieproces.

Identiteit is de blauwdruk van het bouwwerk waarvan je geconditioneerd bent te denken dat JIJ dat bent. Het kan zijn ontstaan door trauma en stress in de vroege jeugd. Toxische stress verandert namelijk de chemische en biologische samenstelling van je lichaamscellen.

Het ego is in feite de identiteit of het zelfbewustzijn van een individu. Het is niet permanent, maar veel veranderlijker dan altijd gedacht is. Pas als die verandering plaatsvindt, kan iemand radicaal genezen. Rituelen kunnen daarbij helpen. Of ‘uitzoomen’, jezelf van bovenaf zien ‘in de derde persoon’. Jezelf waarderen als perfect imperfect in plaats van het gevoel koesteren dat je slecht bent. Yoga en meditatie kan ook verandering veroorzaken, net als leren en lezen en het najagen van nieuwe ervaringen en manieren van denken en tijd maken voor doelen en dromen. Er zijn volgens de boekschrijver 1000-en manieren om dat te doen.

Identiteit en immuunsysteem zijn krachtig met elkaar verbonden en vormen volgens Rediger de belangrijkste basis van je gezondheid.

Iedereen is een genie, maar als een vis zichzelf beoordeelt op zijn vermogen om in een boom te klimmen, zal hij zijn leven lang denken dat hij nutteloos is (Albert Einstein)

Anita Moorjami (hoofdstuk 8)

Anita Moorjami herstelt zonder nog verdere behandeling geheel van haar gevorderde kanker na ingrijpende BDE (Bijna Dood Ervaring) die ze kreeg in het stervensproces van haar ziekte. Ze kreeg inzicht in dat zij onvoorwaardelijk geliefd was en haar ziekte veroorzaakt was door het feit dat zij niet van zichzelf kon houden. Binnen 5 weken na dat identiteit-veranderende inzicht kon zij, zonder behandeling en volledig genezen het ziekenhuis verlaten.

Uit haar boek:

Je hoeft je ego niet te overstijgen, maar het te accepteren.

Toen ik in het ‘andere rijk’ was, bevond ik mij in een staat van non-dualiteit. Er was geen scheiding, alleen eenheid. Daar zijn we allemaal zuivere, onvoorwaardelijke liefde, zuiver bewustzijn en bestaan we allemaal uit dezelfde substantie. Ik was volkomen synchroon met alles en iedereen in die toestand en had volledige empathie met alles en iedereen en wist niet meer waar ik eindigde en de ander begon.

Ik besefte naderhand – terug in de duale wereld – dat elk deel van mijzelf in het stoffelijk leven – waaronder mijn emoties, mijn geest en mijn ego nodig zijn om te overleven en te gedijen. Het ego geeft je een gevoel van identiteit, individualiteit en dankzij je ego weet je wie je bent als individu en geef je uitdrukking aan hoe uniek je bent. Als je ego niet nodig zou zijn, zou je er niet mee zijn geboren.

Hoewel we in wezen dus allemaal verbonden zijn met elkaar, allemaal een, zou het moeilijk zijn om in deze stoffelijke wereld te functioneren als je geen ego zou hebben om jou en idee te geven waar ik eindig en jij begint. Je ego is nodig om onderscheid te maken tussen jou en mij.

Omdat ik geconditioneerd ben om te geloven dat het egoistisch is om van mijzelf te houden en het verschijnsel egoistisch negatief is, ben ik bang om egoistisch te worden gevonden als ik van mezelf hou.

Het ego is echter niet de vijand, maar onze aangeleerde neiging om het ego te onderdrukken is de schuldige. Als je het ego koste wat het kost ontkent, bereik je het tegenovergestelde effect. Ik raak geobsedeerd door het ego, omdat ik het moet ontkennen of in toom houden. Daardoor kan ik geen uitdrukking geven aan de waarheid die ik ben. Als ik mijn ego volledig accepteer, dan wordt het gemakkelijkere om bewust te worden van mijn oneindige zelf. Want dan hoef ik mezelf niet meer op te blazen en heb anderen minder hard nodig om van mezelf te houden of mijn ego te behagen of te masseren.

Ego en bewustzijn

Stel je voor: iedereen heeft 2 volumeknoppen waaraan je kunt draaien. Een is het ego, de andere is bewustzijn. Je wordt geboren met de aanleg om zowel een gezond ego als een gezond bewustzijn te hebben. Bewustzijn is de herinnering aan de staat voor je geboorte en het besef dat je in absolute liefde verbonden bent met het universum om je heen, met alles en iedereen daarin. Je weet waarom het leven je geroepen heeft en aan het begin van je leven kun je de connectie met je dierbaren in het niet-stoffelijke rijk nog voelen. Naarmate je ouder wordt, nemen angsten van anderen bezit van jou en word je ontmoedigd om empathie en verbinding met de rest van de wereld te voelen. Je bewustzijn neemt dan af.

Het egoisme wat anderen als negatief bestempelen is de combinatie van veel ego en weinig bewustzijn. Het beste is het om de volumeknop van zowel ego als bewustzijn op maximaal te draaien, volgens boekschrijfster. Een hoog bewustzijn en laag ego maakt jou een voetveeg, een laag bewustzijn en hoog ego een nare egoist die alleen aan zichzelf denkt en in competitie is.

Als jong meisje kreeg ik altijd te horen dat ik mijn ego moest onderdrukken ten dienste van anderen. Ik werd ontmoedigd om uitdrukking te geven aan wat ik wilde, aan mijn individualiteit, ik mocht niet succesvol of slim zijn omdat ik onderdanig moest worden aan mijn toekomstige partner. Ik maakte mezelf klein, opdat anderen groot konden zijn en liet met me sollen. (Noot Marianne: goede voedingsbodem voor het ontwikkelen van Parkinson!)

Zelfbewust worden is het belangrijkste wat je voor jezelf kunt doen en voor anderen. Jezelf kennen is weten wat jou gelukkig maakt en wat niet. Het betekent dat je voldoende bewustzijn hebt om het pad te kiezen dat jou naar een groter gevoel van liefde en welzijn leidt. Je bent krachtiger en grootser dan dat je ooit is voorgehouden. En als je jezelf volledig kent en liefhebt, ben je in staan dat door te geven aan anderen.

Als anderen een hoog ego hebben en een laag bewustzijn, berisp de persoon dan niet het ego lager te zetten, maar stel vragen om het bewustzijn luider te draaien. Dat kan door de ander vragen te stellen over wat zijn dromen zijn, interesse te tonen in wat iemand denkt en waarom hij geboren is in deze wereld etcetera.

Wees de God die je eigenlijk bent.

Als je concurrerend leert te zijn, namelijk dat je beter cijfers wil halen dan de ander of een beter baan wil, je ander naar beneden drukt om jezelf te verhogen en je jezelf steeds vergelijkt met de ander, zeg je in wezen tegen jezelf dat je gescheiden bent van de ander. Stel je voor dat je leert samenwerken in plaats van te concurreren, wat zou de wereld dan anders zijn. Dan zou compassie, respect en liefde toenemen op deze planeet. Niemand ontbeert deze kracht en elke dag, je hele leven lang leef je je goddelijkheid, misschien zonder dat je je daarvan bewust bent.

Een van de redenen waardoor ik volgens mij ziek geworden ben, was dat ik mijn goddelijkheid vergeten was.

Ik sluit af met de prachtige tekst van Marianne Williamson (waarvan wij de ingelijste tekst op de muur van onze werkkamer hebben hangen):

Onze diepste angst

Onze diepste angst is niet dat we onvolmaakt zijn.
Onze diepste angst is dat we immens krachtig zijn.

Het is ons licht, niet ons duister, dat ons het meest beangstigt.
We vragen ons zelf af;
Wie ben ik, om briljant, slim, talentvol en prachtig te zijn?

Maar wie ben jij om dat niet te zijn? Je bent een kind van God
Je dient de wereld niet met valse bescheidenheid.
Er is niets verhevens in jezelf klein te maken,
zodat andere mensen zich niet onzeker zullen voelen.

We zijn allemaal bedoeld om te stralen, zoals kinderen dat doen.

En als we ons eigen licht laten schijnen,
geven we onbewust anderen toestemming hetzelfde te doen.

Wanneer we bevrijd zijn van onze eigen angst,
zal onze aanwezigheid automatisch anderen bevrijden.

Marianne Williamson

Hoewel dit boek niet gaat over genezing van Parkinson (maar van kanker en enkele andere zogenaamd onomkeerbare aandoeningen), vond ik dit desalniettemin boeiend om dit te lezen en gaf het me zeker weer inzichten.

Je kunt op twee manieren voor de gek gehouden worden. De ene is geloven wat niet waar is. De andere is weigeren te geloven wat wel waar is (Soren Kierkegaard)

De schrijver Jeffrey Rediger is psychiater en theoloog. Hij is geboren en getogen in een Amish-gemeenschap en heeft tegen de uitdrukkelijke wens van zijn komaf zijn academische roeping nagevolgd . Hij bestudeert nu al jaren gevallen van spontane remissie / genezing tegen alle verwachtingen in van allerlei soorten ziektes die in de reguliere geneeskunde als ongeneeslijk worden beschouwd. Hij wil niet dat zulke “wonderverhalen” worden weggewuifd als gelukstreffer, maar onderzoekt systematisch wat de gemeenschappelijke factoren zijn.

(Nb: Op de webpage op mijn site die gaat over mediteren, staat een verslag van Pubmed over een wonderbaarlijk herstel van verschijnselen door meditatie).

Het boek is grofweg verdeeld in twee delen:

1. Fysieke genezing / immuniteit: over hoe het lichaam en immuunsysteem, voeding, ontstekingen etc. meespelen bij spontaan herstel.
2. De geest, identiteit & perceptie: over geloof, placebo-effecten, wie je bent (identiteit), hoe je met je ziekte omgaat, perceptie van jezelf etc.

---

Rediger vindt bij zijn onderzoek dat mensen die spontaan genezen vaak meerdere van de volgende dingen doen:

• Diepe verandering van levensstijl: voeding aanpassen (voor de een lijkt keto te werken, voor de ander een vegetarische leefstijl), gifstoffen vermijden, slaap (herstelmoment) verbeteren, veel beweging (wandelen, yoga, lichte krachttraining), voldoende rust.

• Stressbeheersing en emotioneel werk: niet alleen “ontspanning” zoeken, maar ook het loslaten van psychologische belasting en emotionele problemen, aandacht geven aan mentale rust, trauma’s verwerken, nee leren zeggen, relationele problemen oplossen, toxische relaties beeindigen, beperkende of pijnlijke overtuigingen afleggen, stilstaan bij schuldgevoel, boosheid en verdriet. Werk aan oude wonden, emoties of trauma. Overweeg meditatie, ademhaling, mindfulness, gebed, stilte. Zoek sociale steun.

• Geloof / hoop / verbondenheid: iets wat groter is dan jezelf, vertrouwen hebben, spirituele zoektocht of religieus geloof, maar ook vertrouwen in je lichaam, betekenisgeving. Gemeenschap, liefde, iets dat mensen helpt boven zichzelf uit te stijgen. Gebruik van rituelen, gebed, geloofsgroeperingen, zoeken wat je persoonlijk aanspreekt. Ervaar dat je deel uitmaakt van iets groters. Verbinding met natuur, vrienden, gemeenschap.

• Een regeneratieve relatie met het immuunsysteem: ontstekingen verminderen, de “geneescapaciteit” van het lichaam herstellen, niet steeds in een staat van vechten of vluchten staan.

• Identiteit verkennen / herdefiniëren: perceptie van jezelf en je ziekte veranderen, wie ben ik, los van mijn ziekte; het gevoel “je bent je ziekte niet”; veranderen hoe je jezelf ziet; Je ziekte zien als uitdaging en niet als bedreiging. Cultiveer vertrouwen en betekenisvolle verbindingen. Creeer een narratief van ‘ik herstel’ in plaats van ‘ik ben slachtoffer’

• Placebo- en nocebo-effecten: de overtuiging dat iets zal helpen (of schadelijk zal zijn) kan fysiologische reacties teweegbrengen.

Razend interessant vond ik het hoofdstuk 9 ‘je identiteit genezen’, waar ik een aparte blog over wil schrijven.

In deze YouTube kun je kennismaken met de boekschrijver zelf:

---

---

Eye Movement

De Amerikaanse psychologe Francine Shapiro ontdekte in 1989 bij toeval dat tijdens het maken van haar dagelijkse boswandeling haar depressieve gevoelens verminderden als zij tegelijkertijd snelle oogbewegingen maakte. Zij deed dat door afgewisseld naar de bomen links en rechts van het bospad te kijken met alleen haar ogen met recht vooruit kijkend hoofd. Tijdens REM-slaap (Rapid Eye Movement, de naam zegt het al) maken je ogen tenslotte ook snelle bewegingen op het moment dat je intensief droomt, waardoor je emotionele gebeurtenissen van de dag ervoor verwerkt. Kun je dit herstellende effect overdag nabootsen door bij daglicht je ogen snel alle kanten op te bewegen? Bij Dr. Shapiro werkte het!

EMDR

Vanuit de bevindingen van Dr. Shapira is de intussen erkende en wereldwijd toegepaste EMDR (wat staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing)-therapie vormgegeven voor klachten als PTSS, angst, depressie en burn-out. Bij EMDR-therapie beweegt de therapeut zijn of haar vingers van links naar rechts voorbij je gezichtsveld en volg jij de vingers met alleen de ogen. Je hoofd blijft stil. Het gaat er dus om dat je je ogen herhaaldelijk ver van links naar rechts beweegt. Intussen denk je aan de traumatische gebeurtenis. Na de behandeling heb je deze vaak beter verwerkt.

Ik zelf heb een jaar of 10 terug een aantal EMDR-sessies gekregen bij een psycholoog om een lastig trauma uit mijn kinderjaren te verzachten. Het resultaat was ongelofelijk. Terwijl de psycholoog mijn horrorverhaal vertelde, bewoog zij intussen haar vingers naar weerszijden van mijn blikveld en moest ik deze simpel volgen met mijn ogen. Het programaatje dat mij voortdurend de traumatische herinnering liet herbeleven, leek daardoor te verdampen. Dat scheelde een schep stress, zeg! En juist stress kun je als mens met Parkinson missen als kiespijn.

Trouwens, ik denk zelf dat het krijgen van diagnose Parkinson an sich al traumatisch is …

Het jengelende staartje van een resttrauma of dagelijkse lastigheden?

De gevolgen van trauma blijven vaak een leven lang nazinderen, stellen professionals. Mensen duwen deze vaak onbewust in de dorsale vagus (waardoor immobilisatie en dissociatie optreedt) van de Nervus Vagus (lees als je meer over deze wat ingewikkelde materie wil lezen hier). Wanneer daar niet adequaat op gereageerd wordt, kan de getraumatiseerde de rest van zijn leven last houden van depressieve gevoelens en moeite houden om een goede connectie te maken met anderen.

Ik ben door de ‘gelukte sessies’ alleen niet opeens een lichtgevend engeltje geworden dat door het leven zweeft als een altijd-blij vuurvliegje met vleugeltjes in pasteltinten.

En dat is ook stress … Kan ik die zelf te lijf gaan met een EMDR light-versie? Middels de bovenbeschreven boswandeling?

Ik denk van wel!

Links-rechts wandelen

Wat ik tegenwoordig doe is de wandelschoenen aantrekken (sowieso doe ik die meerdere keren per dag aan mijn voeten) en dan tijdens een Rapid Eye wandeling in het park met mijn ogen van links van het pad (boom) naar rechts van het pad (graspol) weer links (steen) etcetera te kijken op de cadans van mijn looppas. In de voetsporen van mevrouw Shapiro. En warempel, het werkt! Ik ‘vergeet’ mijn soms sombere of angstige gevoelens. Helemaal met oortjes in (lees hier over waarom de oortjes) kan de wandeling niet meer stuk!

Trouwens, iemand anders met Parkinson die deze blog las schreef als reactie (zie reactie) dat de links-rechtsbeweging met de ogen haar helpt als ze moeilijk in slaap kan komen. Lijkt me het proberen waard!

Hoewel overal op internet gewaarschuwd wordt voor het toepassen van EMDR op jezelf (maar het alleen door een daarvoor opgeleid psycholoog te laten plaatsvinden, vooral bij ernstige trauma’s), wordt her en der ook schoorvoetend toegegeven dat je er bij lichtere gevallen prima zelf mee aan de slag kunt.

Mag de Eye Movement ook van boven naar beneden?

Ja!

Nog een oogoefening

Stanley Rosenberg, Deens lichaamsgericht therapeut beschrijft in zijn boek de Nervus Vagus als bron van herstel nog een oogoefening. Hij betrekt daarbij de stelling dat door stress de eerste en tweede nekwervel (de atlas, C1, en de draaier, C2) uit balans raken, waardoor het lichaam in de freeze, vecht- of vluchtmodus komt en je sociale verbinding met anderen verliest. Volgens Rosenberg kan elke negatieve gedachte de C1 en C2 weer scheef zetten ten opzichte van elkaar. Doe de volgende door hem bedachte oefening daarom vaak!:

• Strengel je vingers in elkaar
• Doe ze achterop de bolling van je hoofd
• Ga op je rug liggen met je hoofd op de verstrengelde handen (je achterhoofd ligt dan op de binnenkant van je verstrengelde handen)
• Kijk met je ogen zo ver mogelijk naar rechts (terwijl je hoofd stil op je handen blijft liggen), totdat je gaat geeuwen, zuchten of slikken. Dat kan een halve tot hele minuut duren
• Kijk weer recht voor je
• Herhaal naar links
• Ga weer rechtop zitten of staan en bemerk of er iets in je ademhaling is veranderd en of je verder nog iets opvalt

Lees hier zijn hele verhaal

Eigen gedachten

1. Parkinson gaat vaak samen met een verstoorde REM-slaap. Of een tekort aan slaap in het algemeen. Is het misschien zo dat Parkinsons daardoor te weinig stress kwijtraken in dromenland, waardoor de dopamine-voorraad uitgeput raakt of de neuronen oververmoeid? En zou links-rechts bewegen van de ogen overdag dat tekort (al is het maar iets) kunnen compenseren?
2. Is Parkinson misschien een vorm van PTSS? De verschijnselen zijn zo onderhevig aan stress (Shellshock).
3. Zou EMDR (of de light versie, hierboven beschreven, veelvuldig toegepast) bij Parkinson een helpende therapie kunnen zijn?

Nog iets over ogen en hun rol in je gemoedstoestand

Je ogen zijn dus niet alleen kijkers die vanuit jouw hoofd de grote wereld inkijken en beelden waarnemen. Ze doen veel meer! Denk ook aan de invloed van zonlicht – of juist de afwezigheid daarvan – op je humeur. Wellicht heroverweeg je om een zonnebril te dragen bij elk sprankje zonlicht, omdat daglicht zo enorm goed is voor je. Of schaf je voor de winterperiode een daglichtlamp aan?

Reactie Dr. Maldonado (Spaans neuroloog en schrijver van meerdere boeken over Parkinson) op bovenstaande:

Beste Marianne,

Het is duidelijk dat je niet zomaar genoegen neemt met wat je in de standaard aanbevelingen leest; je zoekt en experimenteert, wat ongelooflijk waardevol is. Nieuwsgierigheid en het vermogen om nieuwe dingen te proberen, zijn onderdeel van het beste medicijn. Hier zijn een paar ideeën over wandelen, kijken en ontspannen:

• Sommige mensen met de ziekte van Parkinson proberen te lopen terwijl ze hun ogen van links naar rechts bewegen in de maat van hun stappen, zoals ook wordt toegepast bij bepaalde psychotherapietechnieken (EMDR). Hoewel er geen studies zijn die bewijzen dat dit het verloop van de ziekte verandert, vinden velen dat het hen afleidt, hun angst vermindert en hen een rustiger gevoel geeft. In het dagelijks leven is dat veel waard.

• Er zijn ook oog- en ontspanningsoefeningen die de nervus vagus activeren, wat op zijn beurt het lichaam kalmeert. Hoewel sommige van suggesties daarover niet wetenschappelijk bewezen zijn, kunnen de oefeningen zelf (zoals ademhalen, liggen en je ogen langzaam bewegen) een gevoel van rust creëren en geeuwen of zuchten aanmoedigen, wat tekenen zijn van diepe ontspanning.

• Slaap is een belangrijk aspect bij de ziekte van Parkinson. Veel mensen ervaren verstoringen in de REM-slaap, wat vermoeidheid en stress verhoogt. Daarom is elke oefening die je helpt beter te slapen, je geest te kalmeren en spanning te verminderen, nuttig.

• Tot slot is natuurlijk licht een gratis medicijn: het beïnvloedt je stemming, slaap en energieniveau. Wandelen in de zon, licht in huis toelaten en in de winter daglichtlampen kan heel helpend zijn.

Zoals je weet, genezen deze methoden de ziekte van Parkinson niet, maar ze kunnen je wel helpen om je levenskwaliteit te verhogen. Iedereen kan hierin zijn eigen weg zoeken: wandelen, muziek, ademhalingsoefeningen, in de natuur zijn, lichttherapie… Het belangrijkste is om naar je lichaam te luisteren en te ontdekken wat voor jou werkt.

(Noot Marianne: Binnenkort verschijnt het door Dr Maldonado geschreven en naar Nederlands vertaalde boek ‘stress triggert Parkinson‘ bij Amazon. Een echte aanrader voor iedereen met Parkinson!)

Ons park 😀

Marianne, 19 augustus 2025